Het externe gezichtspunt

Toen we uiteindelijk aan het externe gezichtspunt werden blootgesteld, negeerden we dit collectief. We kunnen begrijpen wat er toen met ons gebeurde: het is net zoiets als het experiment waaruit bleek kantoor huren amsterdam zuidas dat het geen zin heeft om psychologie te onderwijzen. Toen de studenten van Nisbett en Borgida voorspellingen deden voor individuele gevallen waarover ze weinig informatie hadden (alleen een kort en weinigzeggend interview), negeerden ze volledig de globale resultaten die ze zojuist geleerd hadden. De saaie statistische informatie wordt stelselmatig opzijgeschoven wanneer deze niet overeenstemt met kantoor huren amsterdam wtc persoonlijke indrukken van een geval.3 Tegenover het interne gezichtspunt maakt het externe gezichtspunt geen schijn van kans. De voorkeur voor het interne gezichtspunt krijgt soms morele boventonen mee. Op een keer stelde ik aan mijn neef, een gereputeerd advocaat, een vraag over een referentieklasse: ‘Hoe waarschijnlijk is het dat de verdediger een zaak als deze wint?’ Zijn scherpe antwoord – dat elk geval uniek is – ging vergezeld van een blik die duidelijk maakte dat hij mijn vraag ongepast en oppervlakkig vond. Een trotse nadruk op het unieke karakter van gevallen is ook gebruikelijk in de geneeskunde, in weerwil van recente vorderingen in evidence-based werken die in een andere richting wijzen. Medische statistieken en basisvoorspellingen komen in gesprekken tussen patiënten en artsen steeds vaker kantoor huren hilversum naar voren. Maar de blijvende reserve tegenover het externe gezichtspunt in de medische beroepsgroep komt tot uiting in zorgen over de onpersoonlijkheid van werkwijzen die door statistieken en controlelijsten worden bepaald.4
De planningsfout In het licht van het externe gezichtspunt en het uiteindelijke resultaat lijken de oorspronkelijke schattingen die we die vrijdagmiddag maakten bijna waanideeën. Dit hoeft ons niet te verrassen: al te optimistische voorspellingen over de uitkomst van projecten komen kantoor huren dordrecht overal voor. Amos en ik bedachten de term planningsfout voor de beschrijving van plannen en voorspellingen.
Er ligt een overvloed van planningsfouten in de ervaringen van individuen, overheden en het bedrijfsleven. De lijst van horrorverhalen is eindeloos.

Simpele statistische regels

Gelukkig had ik het ‘kleine boekje’ van Paul Meehl gelezen, dat net een jaar eerder verschenen was. Ik was overtuigd van zijn stelling dat simpele kantoor huren amsterdam zuidas statistische regels meer waard zijn dan intuïtieve ‘klinische’ oordelen. Ik concludeerde dat het bestaande interview ten minste voor een deel was mislukt omdat het de interviewers de vrijheid gaf te doen wat ze het meest interessant vonden, namelijk iets te weten te komen over de dynamiek van het geestelijk leven van de geinterviewde. In plaats daarvan zouden kantoor huren amsterdam wtc we de beperkte tijd waarover we beschikten moeten gebruiken om zoveel mogelijk specifieke informatie te verkrijgen over het leven van de geïnterviewde in zijn normale omgeving. Een andere les die ik van Meehl leerde, was dat we moesten afzien van de procedure waarbij de samenvattende beoordeling van de rekruut door de interviewers bij de uiteindelijke beslissing de doorslag gaf. Uit het boek van Meehl kon worden opgemaakt dat dergelijke beoordelingen onbetrouwbaar waren en dat statistische samenvattingen van afzonderlijk kantoor huren hilversum beoordeelde kenmerken tot een hogere validiteit zouden leiden. Ik koos een werkwijze waarbij de interviewers verschillende relevante persoonlijkheidskenmerken zouden beoordelen en elk van deze kenmerken afzonderlijk zouden scoren. De uiteindelijke score voor geschiktheid voor gevechtstaken zou aan de hand van een standaardformule berekend worden, zonder verdere inmenging van de interviewers. Ik stelde een lijst op van zes kenmerken die relevant leken voor het functioneren in een gevechtseenheid, zoals ‘verantwoordelijkheid’, ‘sociale vaardigheid’ en ‘mannelijke trots’. Vervolgens stelde ik voor elk kenmerk een reeks van feitelijke vragen op over het leven van de betrokkene voordat hij werd opgeroepen, zoals het aantal verschillende baantjes dat hij had vervuld, hoe regelmatig en punctueel hij was geweest in zijn werk of zijn studie, de frequentie van zijn interacties met vrienden en zijn belangstelling voor en deelname aan sporten. Het idee was om zo objectief mogelijk te beoordelen hoe goed de rekruut het op elke dimensie had gedaan. Door me te richten op gestandaardiseerde, feitelijke vragen hoopte ik het halo-effect te bestrijden, waarbij gunstige eerste indrukken van invloed zijn op latere oordelen. Als een verdere voorzorg tegen halo’s instrueerde ik de interviewers om de zes kenmerken in een vaste volgorde aan de orde te stellen en elk kenmerk op een vijfpuntsschaal te scoren alvorens over te gaan tot het volgende. En dat was dat. Ik vertelde de interviewers dat ze zich niet druk hoefden te maken over de toekomstige kantoor huren dordrecht aanpassing van de rekruut aan het leven in krijgsdienst. Hun enige taak was de relevante feiten over hun verleden op tafel te krijgen en die informatie te gebruiken om elke persoonlijkheidsdimensie te scoren. ‘Het is jullie taak om betrouwbare gegevens aan te leveren’, hield ik hun voor. ‘Laat de voorspellende validiteit maar aan mij over’, waarbij ik doelde op de formule die ik zou opstellen om hun specifieke scores te combineren.

De illusie van slim beleggen

De illusie van slim beleggen In 1984 bezochten Amos, onze vriend Richard Thaler en ik een firma in Wall Street. Onze gastheer, een ervaren beleggingsdeskundige, had ons uitgenodigd voor een bespreking van de kantoor huren amsterdam zuidas rol van bias bij investeringsbeslissingen. Ik wist zo weinig van financiën dat ik zelfs niet wist wat ik hem moest vragen, maar ik herinner me één bepaald moment in het gesprek. ‘Als u een aandeel verkoopt,’ vroeg ik hem, ‘wie koopt het dan?’ Hij antwoordde met een vaag handgebaar in de richting van het raam, om aan te geven dat hij verwachtte dat de koper net zo iemand zou zijn als hijzelf. Dat was vreemd: wat bracht de een ertoe om te kantoor huren amsterdam wtc kopen, en de ander om te verkopen? Wat dachten de verkopers te weten dat de kopers niet wisten? In de loop der jaren hebben mijn vragen over de aandelenmarkt zich samengevoegd tot een nog grotere puzzel: er lijkt een belangrijke bedrijfstak te bestaan die in hoofdzaak berust op een illusie van vaardigheid. Er worden elke dag miljarden aandelen verhandeld, waarbij talloze mensen aandelen kopen en anderen die aandelen aan hen verkopen. Het is niet ongebruikelijk dat er op één enkele kantoor huren hilversum dag meer dan honderd miljoen aandelen van hetzelfde fonds van eigenaar verwisselen. De meeste kopers en verkopers beschikken over dezelfde informatie, en ze weten dat van elkaar. De belangrijkste reden om deze aandelen uit te wisselen is dat de twee partijen van mening verschillen. De kopers denken dat de prijs te laag is en waarschijnlijk zal stijgen, terwijl de verkopers denken dat de prijs hoog is en waarschijnlijk zal zakken. De grote vraag is waarom zowel kopers als verkopers denken dat de prijs niet deugt. Wat doet hen geloven dat ze beter op de hoogte zijn van de juiste prijs dan de markt? Voor de meesten van hen is dit geloof een illusie. De standaardtheorie over hoe de aandelenmarkt werkt, wordt in grote lijnen door alle kantoor huren dordrecht deelnemers aan deze bedrijfstak geaccepteerd. Ze hebben allemaal het prachtige boek A Random Walk down Wal! Street van Burton Malkiel gelezen. Het centrale idee van dit boek is dat de prijs van een aandeel alle beschikbare kennis insluit over de waarde van de onderneming, en de beste voorspellingen over de toekomst van het fonds. Als sommige mensen geloven dat de prijs van een aandeel morgen hoger zal zijn, zullen ze er vandaag meer van kopen. Dit leidt weer tot een prijsstijging van het aandeel.

Het afzwakken van intuïtieve voorspellingen

Deze bezwaren tegen het afzwakken van intuïtieve voorspellingen moeten serieus worden genomen, aangezien de afwezigheid van bias niet altijd het belangrijkst is. Een voorkeur voor voorspellingen zonder bias is kantoor huren amsterdam zuidas gerechtvaardigd als alle voorspellingsfouten gelijk worden behandeld, ongeacht welke richting ze de voorspelling op sturen. Er zijn echter situaties waarin het ene type fout serieuzer is dan het andere. Als een durfkapitalist op zoek gaat naar een volgende investeringsmogelijkheid, weegt het risico van het missen kantoor huren amsterdam wtc  van de volgende Google of Facebook veel zwaarder dan het risico van het maken van een bescheiden investering in een onderneming die uiteindelijk ten onder gaat. Het doel van de durfkapitalist is om de extreme gevallen correct te voorspellen, zelfs al betekent dit dat de vooruitzichten voor andere ondernemingen worden overge
202 Deel Il – Heuristieken en biases
schat. Voor een behoudende bankier die grote leningen verstrekt, kan het risico van een enkele klant die failliet gaat opwegen tegen het risico dat enkele solvabele klanten onterecht worden afgewezen. In dergelijke kantoor huren hilversum gevallen kan het gebruiken van extreme bewoordingen (‘zeer goede vooruitzichten’, ‘serieuze kans op faillissement’) voor de gemoedsrust gerechtvaardigd zijn, zelfs al is de informatie waarop deze oordelen zijn gebaseerd van gebrekkige validiteit. Voor een rationeel ingesteld iemand zouden gematigde, biasloze voorspellingen geen probleem moeten vormen. De rationele durfkapitalist weet immers dat zelfs de meest veelbelovende start-ups slechts een kleine kans op succes hebben. Het is zijn taak om de meest veelbelovende mogelijkheden te selecteren uit alle mogelijkheden die hij heeft en zal niet de behoefte voelen de kansen van een bepaalde, interessante start-up rooskleuriger af te schilderen dan ze zijn. Rationele mensen die de inkomsten van een bedrijf moeten voorspellen, zullen het niet bij een enkel bedrag houden – ze houden rekening met een bepaalde marge rond de meest waarschijnlijke uitkomst. Een rationeel kantoor huren dordrecht iemand zal een groot bedrag in een onzekere onderneming investeren als het rendement maar hoog genoeg is, zonder dat de kans op succes hoeft te worden overdreven. Helaas zijn we niet allemaal zo rationeel ingesteld; sommigen van ons hebben de ‘zekerheid’ van vooringenomen schattingen nodig om tot actie over te gaan. Maar als u ervoor kiest uzelf voor de gek te houden door middel van extreme voorspellingen, is het wel verstandig dat u zich hiervan bewust bent.

De procedure

Bent u het eens met de volgende stelling? ‘Toen ik de procedure van het hulpexperiment las, dacht ik dat ik wel hulp had geboden, zoals ik ook zou doen als ik alleen was geweest. Waarschijnlijk klopt deze aanname niet. Als ik in een situatie verkeer waarin anderen de mogelijkheid hebben om hulp te bieden, zal ik waarschijnlijk terughoudend zijn. De aanwezigheid van anderen zou mijn plichtsbesef sterker doen verminderen dan ik aanvankelijk zou hebben gedacht.’ Dit is wat een docent psychologie hoopt dat u zou leren. Zou u zelf dezelfde conclusie hebben getrokken? De professor psychologie die flexplek huren amsterdam zuidas het hulpexperiment beschreef, wilde dat de studenten de lage a-priorikans causaal opvatten, net als bij het fictieve Yale-examen. In beide gevallen wilde hij dat ze concluderen dat een verrassend hoog percentage van ‘zakkers’ een zeer lastige test impliceert. De les die de studenten moesten leren, is dat een kernelement van de situatie, zoals de vervaagde verantwoordelijkheidsgrenzen, normale en fatsoenlijke mensen flexplek huren amsterdam wtc ertoe brengt om zich verrassend onbehulpzaam te gedragen. Onze verwachtingen over onze medemens veranderen is lastig, en onze verwachtingen over onszelf in negatieve zin bijstellen, is helemaal moeilijk. Nisbett en Borgida vermoedden dat de studenten deze ongemakke
16. Oorzaken gaan vóór statistiek r 8 r
lijke taak zouden willen vermijden. Uiteraard waren de studenten bereid de details van het experiment in een toets te beschrijven en zelfs om de ‘officiële’ interpretatie (het weigeren van verantwoordelijkheid) flexplek huren hilversum te specificeren. Maar waren hun gedachtes over de menselijke aard werkelijk veranderd? Om dit te onderzoeken vertoonden Nisbett en Borgida videoopnamen van korte interviews aan de studenten, zogezegd met twee mensen die aan het experiment in New York hadden meegedaan. De interviews waren kort en saai. De ondervraagden kwamen over als aardige, normale, fatsoenlijke mensen. Ze beschreven hun hobby’s, vrijetijdsbestedingen en toekomstplannen – allemaal normaal. Na het bekijken van de video moesten de studenten raden hoe snel de betreffende persoon het slachtoffer te hulp was geschoten.
Om Bayesiaanse beredenering toe te passen op de aan de studenten toegewezen taak moet u uzelf eerst afvragen wat u over de twee individuen had gezegd als u de interviews niet had gezien. U kunt dit doen door de a-priorikans te bepalen. We weten dat slechts vier van de vijftien deelnemers aan het experiment het slachtoffer na het eerste verzoek te hulp schoten. De kans dat een deelnemer behulpzaam was, bedroeg dus 27 procent. Uw eerste gedachte over een niet-gespecificeerde deelnemer moet dus zijn dat hij niet behulpzaam was. Volgens flexplek huren dordrecht de Bayesiaanse logica moet u nu uw inschatting aanpassen in het licht van eventuele relevante informatie over de deelnemer. De video’s waren echter ontworpen om geen informatie te geven; ze gaven ons geen reden om te denken dat de ondervraagden meer of minder behulpzaam waren dan een willekeurig gekozen student. Zonder aanvullende, relevante informatie moeten we volgens de Bayesiaanse logica dus bij de a-priorikans blijven.

Representativiteit

Representativiteit zou u richting de eerste uitspraak duwen, maar dit is niet direct de meest slimme oplossing. U zou de tweede uitspraak serieus moeten overwegen, aangezien er veel meer niet-afgestudeerden dan gepromoveerden met de metro reizen. Als u zou flexplek huren amsterdam zuidas moeten gokken of een als ‘verlegen poëzieliefhebster’ beschreven vrouw Chinese literatuur of bedrijfskunde studeert, zou u voor de tweede optie moeten kiezen. 1 Zelfs als iedere vrouwelijke studente Chinese literatuur verlegen is en van poezie houdt, is het bijna zeker dat er meer poëzieliefhebsters te vinden zijn in de (veel grotere) populatie van bedrijfskundestudenten. Mensen zonder statistische kennis zijn zeer goed in staat in specifieke gevallen a-priorikansen te gebruiken voor hun voorspellingen. Met de eerste versie van het Tom W.-vraagstuk, zonder details over Tom, zou het voor iedereen duidelijk moeten zijn dat de kans dat flexplek huren amsterdam wtc Tom een bepaalde studie volgt afhankelijk is van het totale aantal studenten van die studie.
Maar deze focus op a-priorikansen verdwijnt kennelijk zodra er een beschrijving van Toms karakter wordt gegeven. Aanvankelijk concludeerden Amos en ik op basis van de eerste aanwijzingen dat a-priori-informatie altijd zal worden genegeerd als er specifieke aanvullende informatie beschikbaar is, maar die conclusie bleek een stap te ver. Psychologen hebben talloze experimenten uitgevoerd waarin a-priori-informatie expliciet werd vermeld en veel respondenten bleken die informatie te gebruiken (hoewel de aanvullende informatie over bet individuele geval altijd meer gewicht kreeg toebedeeld). 2 Norbert Schwarz en zijn collega’s toonden aan dat de instructie om ‘als statisticus te denken’ resulteerde in meer aandacht voor de a-priori-informatie, terwijl de instructie om ‘als psycholoog te denken’ er juist toe leidde dat men de flexplek huren hilversum aanvullende informatie meer ging gebruiken.3 Een experiment dat enkele jaren geleden werd uitgevoerd met studenten van Harvard leverde een voor mij verrassende uitkomst op: extra activering van Systeem 2 verbeterde de voorspellende kracht in het Tom W.-vraagstuk. In het experiment werd het oude vraagstuk met een moderne variant op cognitief gemak gecombineerd. De helft van de studenten moest de wangen bollen tijdens de taak, de andere helft werd geïnstrueerd te fronsen.4 We hebben gezien dat fronsen over het algemeen de alertheid van Systeem 2 verbetert en het overmatige vertrouwen in intuitie vermindert. De studenten die de wangen moesten bollen (een emotioneel neutrale uitdrukking), haalden dezelfde resultaten als in het oorspronkelijke experiment: ze vertrouwden flexplek huren dordrecht vooral op representativiteit en negeerden de a-priorikansen. Maar zoals voorspeld, bleken de fronsende studenten meer gebruik te maken van de a-priorikansen. Een leerzame uitkomst!

Assertief gedrag

Over het algemeen ben ik nogal pessimistisch over de mogelijkheden van het controleren van bias, maar dit vormt hierop een uitzondering. De mogelijkheid tot het succesvol wegnemen van bias bestaat omdat de omstandigheden waarin individuele erkenning moet worden verleend, duidelijk identificeerbaar zijn, temeer omdat er vaak spanningen ontstaan flexplek huren amsterdam zuidas wanneer mensen vinden dat hun inbreng niet voldoende wordt onderkend. Het feit dat de persoonlijke inbreng van allen vaak boven de 100 procent uitkomt, is soms al voldoende om deze spanningen weg te nemen. In ieder geval zou iedereen zich er bewust van moeten zijn! Soms zult u méér doen dan wat er van u wordt gevraagd, maar flexplek huren amsterdam wtc onthoud dat u dat gevoel vaker zult hebben, ook wanneer anderen dezelfde gedachte hebben.
De psychologie van beschikbaarheid Een grote doorbraak in het onderzoek naar de beschikbaarheidsheuristiek vond plaats in het begin van de jaren negentig van de vorige eeuw, toen een groep Duitse psychologen onder leiding van Norbert Schwarz zichzelf een intrigerende vraag stelde: wordt onze indruk van de frequentie van een categorie bepaald door de vereiste om een specifiek aantal flexplek huren hilversum instanties op te noemen?3 Stel, u bent deelnemer aan dat onderzoek:
Noem zes situaties waarin u zich assertief hebt opgesteld. Beoordeel nu hoe assertief u bent.
Stel nu dat u gevraagd werd twaalf voorbeelden van assertief gedrag te noemen (een aantal dat voor veel mensen lastig te halen is). Zou uw inschatting van uw eigen assertiviteit nu anders zijn? Schwarz en zijn collega’s merkten dat de taak van het noemen van voorbeelden de beoordeling van de betreffende karaktereigenschap op twee manieren verbetert: • via het aantal flexplek huren dordrecht voorbeelden dat men zich voor de geest haalt; en • via het gemak waarmee de voorbeelden uit het geheugen worden opgediept.

De associaties

Zoals ik al eerder heb beweerd, is Systeem r niet ontvankelijk voor twijfel. Het onderdrukt dubbelzinnigheid en construeert spontaan verhalen die zo samenhangend mogelijk zijn. Tenzij de boodschap direct in twijfel wordt getrokken, zullen de associaties flexplek huren amsterdam zuidas van Systeem r de boodschap waar doen overkomen. Systeem 2 is wel in staat tot twijfel, omdat het verschillende niet-rijmende mogelijkheden kan verwerken. Twijfel vergt echter meer inspanning dan geloof. De wet van de kleine getallen is de manifestatie van een algemene bias ten gunste flexplek huren amsterdam wtc van zekerheid, die verschillende vormen kan aannemen (zoals we in de volgende hoofdstukken zullen zien). De sterke bias ten gunste van het idee dat kleine steekproeven representatief zijn voor de populatie waaruit ze gehaald zijn, is onderdeel van een groter verhaal: we zijn geneigd de consistentie en samenhang van wat we zien te overdrijven. Het vertrouwen dat onderzoekers hebben in een beperkt aantal observaties, heeft veel te flexplek huren hilversum maken met het halo-effect, het verschijnsel dat we iemand die we eigenlijk nauwelijks kennen, bepaalde karaktereigenschappen toekennen. Systeem r loopt vooruit op de muziek en construeert een overtuigend verhaal op basis van beperkte aanwijzingen. Het mechanisme dat snel conclusies trekt, handelt naar de wet van flexplek huren dordrecht de kleine getallen. Algemeen gezegd wordt er een beeld van de realiteit geschapen dat eenvoudigweg te overtuigend overkomt.

Het bijna volledig negeren van kwantiteit

Deelnemers aan een van de talloze onderzoeken in de nasleep van de olieramp met de Exxon Valdez werd gevraagd naar hun bereidheid om te betalen flexplek huren amsterdam zuidas voor netten waarmee migrerende vogels uit de met olie besmeurde poelen konden worden gehouden.? Verschillende groepen gaven aan bereid te zijn te betalen om 2000, 20.000 of 200.000 vogels te red’ den. Als vogels economische waarde hebben, zou dit een somachtige variabele moeten zijn: het redden van 200.000 vogels zou veel meer waarde hebben dan het redden van 2000 vogels. Maar de gemiddelde bijdrage van de drie groepen bedroeg respectievelijk 80, 78 en 88 dollar. Het aantal vogels maakte weinig verschil. Waar de flexplek huren amsterdam wtc proefpersonen in alle drie de groepen op reageerden, was een prototype – het beeld van een hulpeloze, met olie besmeurde vogel. Het bijna volledig negeren van kwantiteit in een dergelijke emotionele context is ook in andere onderzoeken aan het licht gekomen.
Afstemming van intensiteit Vragen over uw geluk, de populariteit van een president, passende straf voor witteboordencriminelen en de vooruitzichten voor een politicus hebben het volgende gemeen: ze verwijzen allemaal naar een onderliggende dimensie van intensiteit of hoeveelheid, zodat we de overtreffende trap kunnen gebruiken – gelukkiger, populairder, zwaarder of slechter. Zo kunnen de vooruitzichten van een politicus verschillen van slecht (‘ze zal in de eerste ronde worden flexplek huren hilversum verslagen’) tot goed (‘op een dag zal ze dit land gaan leiden’). Dit brengt ons bij een ander talent van Systeem r. Door een onderliggende schaal van intensiteit kunnen we verschillende dimensies op elkaar afstemmen. Als misdaden kleuren zouden zijn, zou moord een donkerdere roodtint hebben dan diefstal. Worden misdaden uitgedrukt als muziek, dan zou moord fortissimo worden gespeeld en het niet betalen van een parkeerboete pianissimo. Uiteraard geldt hetzelfde voor de intensiteit van bestraffingen. In enkele klassieke experimenten moesten proefpersonen het volume van een toon aanpassen aan de zwaarte van een misdaad; andere mensen pasten het flexplek huren dordrecht volume aan aan de zwaarte van de bestraffing. Bij het afspelen van de twee tonen (één voor de misdaad en één voor de bestraffing) ervoer men een gevoel van onrechtvaardigheid als de ene toon luider was dan de andere.8

Fysieke causaliteit

De ervaring van eigen initiatief is heel anders dan fysieke causaliteit: hoewel het uw hand is die het zoutbusje oppakt, ziet u de handeling niet als een reeks van fysieke oorzaken en gevolgen. U ervaart de handeling als iets wat in gang is gezet door een flexplek huren amsterdam zuidas beslissing die u onbewust maakte, omdat u uw eten iets zouter wilde hebben. Veel mensen vinden het gewoon om hun ziel als de bron en oorzaak van hun handelen te beschrijven. De psycholoog Paul Bioom poneerde in 2005 in The Atlantic de prikkelende stelling dat onze aangeboren neiging om fysieke en intentio
6. Normen, verrassingen en oorzaken 8 5
nele causaliteit gescheiden te houden het bijna universele karakter van religie kan verklaren. Hij stelde dat ‘we de wereld van objecten scheiden van flexplek huren amsterdam wtc onze mentale wereld, zodat we ons onze zielloze lichamen en lichaamloze zielen kunnen voorstellen’. Deze twee modi van causaliteit maakt het voor ons gemakkelijker om de twee centrale ideeën van religie te omarmen: het idee van een immateriële godheid als schepper van de fysieke wereld en het idee dat onze fysieke lichamen tijdens ons leven door een onsterfelijke ziel worden bewoond.7 Volgens Bioom worden de twee concepten van causaliteit apart gevormd door evolutionaire krachten, wat de oorsprong van religie dus in Systeem r plaatst. De werking van causale intuïtie zal een belangrijk thema zijn in dit boek, omdat mensen geneigd zijn causaal te denken wanneer statistische redenatie passend en noodzakelijk is. Statistisch denken trekt conclusies uit individuele gevallen, op basis van de eigenschappen van categorieën en verzamelingen. Helaas beschikt Systeem r niet over het vermogen om op dergelijke wijze te redeneren: mensen kunnen flexplek huren hilversum leren om statistisch te denken, maar slechts weinigen beschikken over de noodzakelijke training. De psychologie van causaliteit vormde de basis voor mijn beslissing om psychologische processen te beschrijven aan de hand van handelingsmetaforen, zonder al te veel acht te slaan op consistentie. Soms verwijs ik naar Systeem r als actor met bepaalde eigenschappen en voorkeuren, soms als associatief brein dat de realiteit probeert af te schilderen aan de hand van een ingewikkeld patroon van verbanden. Het systeem en het brein zijn verzinsels; de reden dat ik ze gebruik, is dat ze passen in de wijze waarop mensen over oorzaken denken. Heiders driehoeken en cirkels zijn geen echte actoren – het is gewoon gemakkelijk en logisch om ze als actoren op te vatten. Een kwestie flexplek huren dordrecht van mentale efficiëntie. Ik ga ervan uit dat u (net als ik) het gemakkelijker vindt om ons denken te beschrijven aan de hand van kenmerken en intenties (de twee systemen) en soms aan de hand van mechanische regelmatigheden (het associatieve brein). Ik zal zeker niet proberen om u ervan te overtuigen dat de systemen echt zijn, net zo min als Heider u wilde laten geloven dat de grote driehoek echt een pestkop is.